Main content

Inhoud

Dieren exploiteren voor de kunst

Blog: 20 augustus 2020
Animal Rights

BLOG - Dieren worden om allerlei redenen gebruikt en misbruikt: mensen eten delen van hun lichaam op, maken kleding van hun huiden, gebruiken hen als entertainment of als gezelschap, voeren experimenten op hen uit, … Een kleine groep dieren wordt misbruikt voor de kunst. Animal Rights is tegen het gebruik van dieren als object, zowel voor artistieke als andere doeleinden.

Kunst met levende en dode dieren

Er zijn heel wat voorbeelden te vinden van kunst met dieren. Kunstenaar Jan Fabre oogstte bijvoorbeeld bakken kritiek met meerdere van zijn kunstwerken: opgezette dieren, zuilen bekleed met ham, een video waarin katten in de lucht worden gegooid, … 1

Wim Delvoye tatoeëerde eind jaren 90 varkens als statement. Het varken wordt zo van een industrieel product een artistiek product.

In Nederland belandde kunstenares Tinkebell in het oog van de storm nadat ze van het bont van haar eigen kat die ze zelf gedood had een handtas maakte. Zij wilde daarmee aan de kaak stellen dat het acceptabel is om dieren als koeien en varkens te doden voor consumptie maar huisdieren niet.

Heel wat kunst met levende en dode dieren is terug te vinden bij Verbeke Foundation in Kemzeke (BE).2 Kadavers van dode dieren en ook menselijke foetussen op sterk water, een boksbal gemaakt van vossen (Kevin van Braak, boxing ball fox), vlinders met gemanipuleerde vleugelpatronen (Marta de Menezes, Nature?)3, etc. Deze zomer vindt de installatie “Wunderkammer” van Mark Dion er onderdak. Een rariteitenkabinet vol taxidermie dat kritiek levert op de manier waarop we omgaan met de natuur.4

In de serre bij Verbeke Foundation bevinden zich verder een aantal levende dieren. Een kookaburra, een volière met parkieten en wat willekeurige andere vogels die deel uitmaken van een kunstinstallatie (Varvara & Mar, Budgie Waltz). Ook enkele kippen van het cosmopolitan chicken project van Koen Van Mechelen leven hier. Voor dit project kruiste hij verschillende kippenrassen als “statement over de manier waarop diversiteit de cultuur en genetische mix wereldwijd bepaald.” Koen van Mechelen experimenteert momenteel nog steeds met onder andere dromedarissen en lama’s in la biomista in Genk.1

Het verhaal van de kookaburra: kunstenaar Hans Waanders zag een ijsvogel. Dit trof hem zo dat hij zich obsessief met ijsvogels ging bezig houden. Dit vormde ook een grote inspiratie in zijn werk. Waanders creëerde een parallel universum in een poging zich het leven van de ijsvogel toe te eigenen. De vogel werd een metafoor van zijn eigen leven. Daarom leeft er nu een kookaburra bij Verbeke Foundation.

Dierenkunst is speciesisme

Kunstenaars die dieren gebruiken doen dit niet per se met het voornemen om dieren te mishandelen. Sommigen willen onze relatie met dieren aankaarten. Zo wil Koen Van Mechelen onderzoeken hoe mensen samenleven met dieren, wat de plaats is van beide in de wereld. Daarnaast kijkt hij ook naar evolutie, de domesticatie van dieren en de impact ervan op diversiteit. Ook niet alle dieren die worden gebruikt voor de kunst worden per definitie “slecht behandeld”. Het is mogelijk dat de parkieten in Budgie Waltz prima tevreden zijn met hun bestaan. Zij hebben hier echter zelf geen keuze in gehad.

Kunst heeft de neiging grenzen af te tasten, subversief te zijn en zich niet aan regels of normen te laten binden. Kritiek van dierenrechtenactivisten wordt al snel afgedaan als belerend gepreek, we zouden de kunst monddood willen maken in naam van onze moraal. Chinees kunstenaar Ai Wei Wei noemde de kritiek van PETA op een aantal kunstwerken “tragisch voor de moderne maatschappij”.1 Echter zijn het kunstenaars die de dieren die zij als object gebruiken hun wil opleggen en daarmee de heersende instrumentele kijk op dieren in stand houden. Zij bepalen in de plaats van de dieren zelf wat er met hen gebeurt, waar ze leven, hoe ze eruitzien en soms zelfs hoe hun genetische samenstelling is.

Het is ironisch dat kunstenaars die de relatie tussen mens en dier willen onderzoeken met hun dierenkunst, net op die manier tonen hoe eenzijdig en onrechtvaardig die relatie wel niet is. De mens als alleenheerser over de natuur die alles naar zijn wil en behoefte aanpast.

Bovendien laat kunst zich wel degelijk op een bepaalde manier aan de heersende moraal binden. Niemand gaat mensen doden of tegen hun wil opsluiten voor de kunst. Ook extreme dierenmishandeling wordt vaak niet getolereerd door het publiek.

Dieren als volwaardige medewezens beschouwen die evenveel recht hebben op zelfbeschikking als wijzelf is pas subversief en baanbrekend. Wie gaat er in naam van de kunst dieren eens volledig met rust laten?

Rowena Vanroy, Animal Rights