Main content

Inhoud

Hoogpathogene vogelgriep is te danken aan de intensieve pluimveehouderij, niet aan trekvogels!

Nieuws: 11 november 2020
Slacht

Als je de berichtgeving rondom de recente vogelgriepuitbraken in Nederland leest, zou je bijna denken dat het allemaal de schuld is van trekvogels. Dat is, echter, niet alleen kort door de bocht, maar zelfs de omgekeerde wereld.

Vogelgriep is, zoals de naam al aangeeft, een ziekte die voorkomt bij vogels en griepachtige verschijnselen veroorzaakt. De veroorzaker van de ziekte is een variant van het influenzavirus.

Dit grieptype A wordt verdeeld in subtypen volgens de proteïne-uitsteeksels hemagglutinine (H) en neuraminidase (N) vanuit de centrale viruskern. Er zijn 16 H-typen (H1 tot H16), elk met 9 N-subtypen (N1 tot N9), waardoor er in totaal 144 verschillende combinaties mogelijk zijn. De huidige variant is H5N8. Vogelgriepvirussen kunnen deze Hs en Ns onder elkaar uitwisselen; H5N1 kan zo bijvoorbeeld veranderen in H5N8. 1

De virussen worden verdeeld in twee categorieën: hoogpathogeen en laagpathogeen. Laagpathogene vogelgriep veroorzaakt geen tot weinig ziekte in de vogels, hoogpathogene varianten leiden tot ziekte en sterfte.

Hoogpathogene vogelgriepvirussen komen voort uit laagpathogene door mutaties in het genetisch materiaal van het virus. Deze mutaties vinden bijna altijd plaats onder besmet pluimvee in de vee-industrie. De intensieve pluimveehouderij is de belangrijkste bron van hoogpathogene vogelgriepvirussen.

De groep hoogpathogene vogelgriepvirussen waartoe de huidige variant H5N8 behoort, werd het eerst ontdekt in China in 1996 in een gedomesticeerde gans. Het geïsoleerde virus werd A/Goose/Guangdong/1996 (H5N1) genoemd. 2 Het virus verspreidde zich in de daarop volgende jaren langzaam via de Aziatische pluimveehandel. In 2005, echter, verspreidde hoogpathogene vogelgriep (eerst H5N1, later H5N8 & H5N6) zich razendsnel en over grote afstand via trekkende wilde vogels die in Azië door pluimvee besmet waren geraakt. Normaal dragen wilde vogels alleen laagpathogene vogelgriepvirussen met zich mee. 3

Ook zoogdieren, waaronder mensen, kunnen door het vogelgriepvirus worden besmet. In 1918 kostte de Spaanse griep (H1N1) 40 tot 50 miljoen levens. Ook dit virus had waarschijnlijk een achtergrond bij vogels. Ook de 1957 Aziatische griep (H2N2) en de 1968 Hong Kong griep (H3N2) konden worden teruggeleid tot vogelgriep. 4 In Hong Kong in 1997 overleden zes slachtoffers aan besmetting met de H5-variant. Tijdens de vogelpestuitbraak in 2003 in Nederland bleek dat ook in varkens de aanwezigheid van antistoffen tegen het vogelpestvirus kan worden aangetoond. Op 17 april 2003 overleed in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch een 57-jarige dierenarts aan een ernstige longontsteking. In de longen van deze dierenarts werd het vogelgriepvirus aangetoond.

2003

Op 1349 pluimveehouderijen worden 30,7 miljoen kippen, kalkoenen en eenden gedood. 19 mensen die bij het doden van de zieke dieren zijn betrokken, raken besmet met het virus. Een dierenarts uit Rosmalen overlijdt aan de besmetting.

World Health Organization

"While recently-identified avian influenza viruses do not currently transmit easily from person to person, the ongoing circulation of these viruses in poultry is concerning, as these viruses cause severe disease in humans and have the potential to mutate to become more contagious between people."

"The fatality rate among hospitalized patients with confirmed H5N1 infection has been high (about 60%), most commonly as a result of respiratory failure caused by progressive pneumonia and acute respiratory distress syndrome. Fatal outcome had also been reported for H7N7 infection in human. However, other avian influenza subtypes (e.g. H9N2) appear to cause mild diseases."

Tijdlijn vogelgriep 2020 Nederland

Sinds mei 2020 zijn er in Rusland en Kazachstan talrijke gevallen van dit hoogpathogene H5-vogelgriepvirus vastgesteld, zowel in het wild als bij pluimveehouderijen.

21 oktober: In Kockengen (Utrecht) is bij twee wilde knobbelzwanen vogelgriep vastgesteld. Het gaat om een hoogpathogene variant van vogelgriep (HPAI van het serotype H5N8). 1

22 oktober: In reactie hierop wordt een ophokplicht voor alle bedrijven die commercieel pluimvee houden afgekondigd. 2

29 oktober: In Altforst (gemeente West Maas en Waal) wordt bij een bedrijf met vleeskuikenouderdieren hoogpathogene vogelgriep (H5) vastgesteld. Om verspreiding van het virus te voorkomen, wordt het bedrijf geruimd. In totaal gaat het om circa 35.700 dieren. De ruiming wordt uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). 3 Het gaat waarschijnlijk om Altforst Pluimvee B.V. aan de Woerdsestraat.

Hobbydierhouders en kinderboerderijen in het hele land moeten hun pluimvee, watervogels en loopvogels zodanig afschermen dat er geen contact mogelijk is met wilde vogels en hun uitwerpselen. Ook is er een tentoonstellingsverbod ingesteld. 4

5 november: In Puiflijk ((Veldweg, gemeente Druten) is bij een bedrijf met legpluimvee vogelgriep (H5) vastgesteld. In een straal van 1 kilometer rond het bedrijf ligt één ander bedrijf (Zwaanheuvelstraat, Boven-Leeuwen). Om verspreiding van het virus te voorkomen, worden het besmette bedrijf en het bedrijf dat binnen het 1km gebied ligt geruimd. Op het besmette bedrijf gaat het om circa 100.000 leghennen. Het andere bedrijf heeft 115.000 opfokleghennen. 5

6 november: In Middelie (gemeente Edam-Volendam) is bij kippen van een hobbyhouder vogelgriep (H5) vastgesteld. De kippen worden conform de Europese regelgeving geruimd. Het gaat om in totaal 25 kippen. 6

10 november: In Lutjegast (gemeente Westerkwartier, provincie Groningen) is bij een legbedrijf met kippen vogelgriep (H5) vastgesteld. In totaal gaat het om circa 48.000 kippen die geruimd worden. 7 Het gaat waarschijnlijk om MTS De Westerhorn aan de Westerhornerweg.

13 november: In Terwolde is bij een eendenbedrijf vogelgriep vastgesteld; circa 20.000 eenden worden afgemaakt. 8 Het gaat om stallen aan de Bekendijk. In februari brak nog brand uit bij dit bedrijf. 150.000 vleeskuikens zitten opgesloten binnen een straal van 1 km, maar omdat zij toch maar 6 weken leven worden deze mogelijk niet geruimd, maar naar de slacht gebracht.

13 november: Ongeveer twintig vogels zijn geruimd na het constateren van vogelgriep bij de Rotterdamse vogelopvang Vogelklas Karel Schot. Het gaat om zwanen, meeuwen en eenden. 9

16 november: Alle kippen, een pauw, zes kalkoenen, twee zwarte zwanen en verschillende eenden werden zondag 'geruimd' vanwege een uitbraak van #vogelgriep bij Het Hertenkamp in de Bloemenbuurt in Purmerend. In totaal hebben ze rond de 30 dieren verloren: 2 zwanen, 2 pauwen, 6 kalkoenen, 15 kippen en de rest eenden verschillende soorten.

20 november: In het Wilhelminapark in Grou (Fryslân) zijn meerdere vogels geruimd, vanwege een uitbraak van de vogelgriep. Een kleine twintig eenden en één pauw zijn besmet geraakt met het virus. 10

Op 21 november wordt in Witmarsum (Friesland) bij een bedrijf met vleeskuikens vogelgriep (H5) vastgesteld. Circa 90.000 dieren worden omgebracht. 11

In Hekendorp (gemeente Oudewater, provincie Utrecht) is op 22 november bij een leghennenbedrijf vogelgriep (H5) vastgesteld. 12 In totaal gaat het om circa 100.000 dieren in de leg- en opfokstallen van het bedrijf die worden afgemaakt. Deze massamoord in de vee-industrie gaat hiermee al over de half miljoen slachtoffers heen.

28 november: In Mijdrecht (gemeente De Ronde Venen Voorst, provincie Utrecht) is bij een hobbylocatie met diverse vogels vogelgriep vastgesteld. 300 vogels zijn afgemaakt. 13 Vanwege het zeer grote aantal dieren is een beschermingsgebied van 3 kilometer ingesteld en een zone van 10 kilometer waarin een vervoersverbod geldt. In deze 10-kilometerzone ligt één pluimveebedrijf. Het instellen van gebieden wordt normaal achterwege gelaten als er sprake is van een besmetting bij een hobbyhouder. Aangezien de houder meer dan 250 dieren heeft, worden er maatregelen getroffen als gaat het om een bedrijf.

Totaal slachtoffer aantal: 509.095


  1. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/21/vogelgriep-vastgesteld-bij-wilde-zwanen-in-kockengen 

  2. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/22/landelijke-ophokplicht-voor-commercieel-gehouden-pluimvee 

  3. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/10/29/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-altforst 

  4. https://www.levendehave.nl/nieuws/vogelgriep-altforst-afschermplicht-hobbyhouders-en-kinderboerderijen?mc_cid=be01220dc6&mc_eid=f28ef613e5 

  5. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/05/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-puiflijk 

  6. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/06/vogelgriep-vastgesteld-bij-kippen-van-hobbyhouder-in-middelie 

  7. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/10/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-lutjegast 

  8. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/13/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-terwolde 

  9. https://www.rijnmond.nl/nieuws/201115/Twintig-vogels-geruimd-na-vogelgriep-bij-Rotterdamse-opvang 

  10. https://www.omropfryslan.nl/nieuws/1009082-vogelgriep-park-grou-zon-twintig-eenden-en-een-pauw-geruimd 

  11. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/21/vogelgriep-vastgesteld-bij-pluimveebedrijf-in-witmarsum 

  12. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/22/vogelgriep-bij-pluimveebedrijf-in-hekendorp 

  13. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/11/28/vogelgriep-vastgesteld-bij-een-hobby-pluimveelocatie-in-mijdrecht 

Centers for Disease Control and Prevention

"... because of the possibility that avian influenza A viruses could change and gain the ability to spread easily between people, monitoring for human infection and person-to-person spread is extremely important for public health."

"This type of major change in the influenza A viruses is known as “antigenic shift.” Antigenic shift results when a new influenza A virus subtype to which most people have little or no immune protection infects humans. If this new influenza A virus causes illness in people and is transmitted easily from person to person in a sustained manner, an influenza pandemic can occur."

Tijdlijn vogelgriep 2020 België

In België dateert de laatste vaststelling van de vogelgriep uit juni en juli 2017. Toen werden dertien uitbraken van H5N8 vastgesteld bij pluimveehandelaars en hobbyhouders. In februari en maart van dat jaar werd het virus ook vier keer vastgesteld bij wilde vogels. 21 oktober waarschuwt het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) de pluimveehouders voor een mogelijke terugkeer van de vogelgriep.

Naar aanleiding van de eerste uitbraak in Nederland gelden vanaf 1 november 2020 in het hele land de volgende maatregelen: 1
Pluimvee van geregistreerde pluimveebedrijven moet worden opgehokt of op zodanige wijze worden afgeschermd dat contact met wilde vogels vermeden wordt.
Het voederen en het drenken van pluimvee en andere in gevangenschap levende vogels moet binnen gebeuren of op zodanige wijze dat contact met wilde vogels onmogelijk is.
Het is verboden om pluimvee en andere in gevangenschap levende vogels te drenken met water dat afkomstig is van oppervlaktewatervoorraden of regenwater waartoe wilde vogels toegang hebben, tenzij dat water werd behandeld om eventueel aanwezige virussen te inactiveren.

Op 13 november 2020 werden in het vogelopvangcentrum van Oostende drie gevallen van hoogpathogene aviaire influenza vastgesteld bij wilde vogels. De drie wilde vogels - een knobbelzwaan, een kolgans en een wulp - werden gevonden in verschillende kustgemeenten, namelijk in Oudenburg, Bredene en Middelkerke. Twee van de vogels werden ziek opgevangen uit Bredene en Wilskerke, terwijl de derde al enkele dagen in het vogelopvangcentrum was en daar besmet werd.

Alle houders van pluimvee moeten dieren vanaf 15 november ophokken of afschermen. Dat geldt ook voor gezinnen die kippen of duiven houden, meldt het FAVV. Aanleiding is de vaststelling van het H5N8 vogelgriepvirus bij de drie wilde vogels. 2

Op 24 november zijn al 10 vogels in totaal besmet met het vogelgriepvirus. Het gaat tot nu toe alleen wilde vogels, allemaal werden ze gevonden aan de Belgische kustlijn: 5 besmettingen bij VOC Oostende, de 5 andere vijf in andere kustgemeenten. 3

Op vleeskuikenbedrijf De Brugpoort in het Belgische Menen, tegen de grens met Frankrijk aan, is een uitbraak van hoogpathogene vogelgriep vastgesteld op 26 november. Het is de eerste vogelgriepuitbraak in België in 2020, en tevens de eerste uitbraak met hoogpathogene vogelgriep in het land sinds 2017. In juni en juli 2017 werden dertien uitbraken van het H5N8-virus vastgesteld bij pluimveehandelaars en hobbyhouders. Voedselagentschap FAVV meldt dat het bedrijf geruimd is. De besmetting kwam aan het licht doordat op het bedrijf licht verhoogde sterfte werd opgemerkt. 4 Het bedrijf heeft een vergunning voor 244.500 vleeskuikens.

2016/2017

Eind 2016 tot begin 2017 werden 19 pluimveebedrijven met 39 stallen geruimd. Op 9 bedrijven werd een besmetting vastgesteld. De overige 10 bedrijven werden preventief geruimd (binnen de 1-kilometerzone). Het aantal geruimde dieren bedroeg 717.727, waarvan 221.332 dieren van besmette bedrijven en 496.395 dieren van preventief geruimde bedrijven. De taxatiewaarde van de geruimde dieren bedroeg € 2,8 miljoen. Daarbij zijn ook de kosten voor geruimde broedeieren en vernietigde consumptie-eieren meegerekend. De totale kosten (dodingsapparatuur, inhuur van personeel, het plaatsen van borden, kadavertransport, vaccinaties van medewerkers en laboratoriumonderzoek) kwamen uit op € 5,7 miljoen.

Europa

Op 11 november is er een besmetting bij vleeskuikenouderdieren nabij Leominster in Herefordshire. Dit volgt op eerdere uitbraken in Cheshire (13.000 vleeskuikenouderdieren) en Kent (H5N2, 480 eenden en kippen) op 2 november.

Op Ruegen in Mecklenburg-Vorpommern worden 16.100 kalkoenen afgemaakt op 16 november.

De Deense veterinaire dienst heeft de afslachting van 25.000 kippen bevolen, nadat ze in het westen van Denemarken nabij de stad Randers een haard van vogelgriep had ontdekt op 16 november. Ook in Frankrijk werd een eerste geval van vogelgriep ontdekt. Dat heeft de Franse minister van Landbouw en Voedselvoorziening, Julien Denormandie, maandagavond gemeld. In een dierenwinkel in de buurt van de Corsicaanse stad Bastia werd een ‘abnormale sterfte’ onder het pluimvee vastgesteld, waardoor 200 à 300 kippen geslacht moesten worden.

Op een leghennenbedrijf bij Neubukow in de Noord-Duitse Landkreis Rostock is hoog pathogene H5N8 vogelgriep geconstateerd. Bovendien is er hoog pathogene vogelgriep gevonden in wilde vogels in Nederland, België, Duitsland Verenigd Koninkrijk, Ierland, Denemarken, Zweden en Spanje. Ook zijn er verschillende hobbylocaties besmet geraakt in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, meldt Avined dinsdag 17 november in een update.

Ook in Zweden is het eerste bedrijf met vogelgriep geruimd. Het gaat om een bedrijf met 5.100 kalkoenen.

2014

In 2014 werd op vier plekken vogelgriep van het type H5N8 aangetroffen. Vrijdag 14 november is er verhoogde uitval bij 150.000 leghennen. Donderdag 20 november is er een tweede besmetting in Ter Aar bij 43.000 leghennen. Diezelfde dag volgt een vermeerderingsbedrijf met vleeskuikenouderdieren Kamperveen met ongeveer 10.000 dieren. In de loop van vrijdag wordt bij eenden op een aangrenzende eendenhouderij met 15.000 dieren in Kamperveen ook vogelgriep aangetoond. De ~40.000 vleeskuikens bij directe buur/broer worden ook geruimd. Uit het traceringsonderzoek van de NVWA blijkt dat een eendenbedrijf in Barneveld is bezocht door een vrachtwagen die eerder het besmette eendenbedrijf in Kamperveen had aangedaan. Onduidelijk is of de vrachtwagen wel of niet was gereinigd en ontsmet tussen beide bezoeken. Het bedrijf met 8000 eenden wordt op zaterdag 22 november preventief geruimd. Zondagochtend 30 november wordt in Zoeterwoude ook vogelgriep aangetroffen op een legpluimveebedrijf met in totaal rond 28.000 dieren. De WUR schat de totale kosten op €  49-56 miljoen euro.